Kur dyert e çerdhes në fshatin Rufcë i Ri u hapën në vitin 2023, ato simbolizuan më shumë sesa një objekt të ri. Për shumë familje në Lipjan, me një popullsi prej disa qindra mijëra banorësh, hapja e çerdhes shënoi fillimin e një ndryshimi në arsim, në jetën komunitare dhe në mundësitë për gratë.

Për dekada me radhë, prindërit në fshatin Rufcë i Ri dhe në fshatrat përreth nuk kishin qasje në një shërbim publik të kujdesit për fëmijë. Shumë prej tyre i mbanin fëmijët në shtëpi, ndërsa të tjerët bënin udhëtime të lodhshme ditore drejt qytetit të Lipjanit. “Shumica e familjeve nuk i dërgonin fëmijët askund,” kujton Rasim Hasani, Drejtor i Arsimit në Lipjan.

Kur çerdhja u hap në vitin 2023, reagimi ishte jashtëzakonisht pozitiv.

Komuna, me mbështetjen e Grantit të Performancës Komunale, bashkëfinancuar nga Bashkimi Evropian, Zvicra dhe Suedia dhe i zbatuar nga Helvetas Swiss Intercooperation, ndihmoi ta ndryshojë këtë realitet.

“Granti i Performancës e bëri pjesën e tij dhe njëkohësisht edhe komuna ishte tashmë e përkushtuar për ndërtimin e çerdhes,” shpjegoi Hasani.

Komuna e Lipjanit, ndonëse relativisht e vogël, ka siguruar me sukses Grantin e Performancës Komunale shumë herë, duke zbatuar gjithsej 37 projekte infrastrukturore që nga viti 2018, të cilat kanë përmirësuar ndjeshëm jetën e qytetarëve.

“Projekti i çerdhes ka qenë një nga projektet më të rëndësishme që kemi realizuar vitet e fundit,” tha Drejtori i Urbanizmit, Sead Aliu. “Inaugurimi u bë në vitin 2023 dhe u prit shumë mirë nga qytetarët. Çerdhja u përfundua falë një investimi të përbashkët nga Granti i Performancës Komunale dhe komuna, duke treguar se si përkushtimi i përbashkët mund t’i shndërrojë prioritetet lokale në rezultate afatgjata.” Ai shtoi se projekti i çerdhes në fshatin Rufcë i Ri ishte një nga projektet më efektive të zbatuara me mbështetjen e Grantit të Performancës Komunale.

Një ndryshim i vogël me një ndikim të madh për gratë

Sot, çerdhja mirëpret gati 80 fëmijë, me kapacitet deri në 100. Familjet vijnë jo vetëm nga fshati Rufcë i Ri, por edhe nga 11 fshatra përreth, përfshirë Rufcën e Vjetër, Hallaqin e Ri, Ribarën dhe Dobrajën.

Edukatorja Selvete Bajrami nga Lipjani, e cila shërben edhe si koordinatore e çerdhes, i kujton ditët e para dhe sfidat fillestare. “Në fillim, nisëm vetëm me dy mësuese dhe një numër të vogël fëmijësh. Tani kemi 80 fëmijë nën përkujdesje dhe prindërit vazhdojnë të presin në radhë. Nevoja për këtë çerdhe nuk ishte vetëm e madhe, ishte urgjente.”

Çerdhja është strukturuar me kujdes për t’iu përgjigjur fazave të ndryshme të fëmijërisë së hershme, me katër grupe moshe nga një deri në pesë vjeç. Po ashtu, ajo është e përballueshme: tarifa mujore e pjesëmarrjes është vetëm 30 euro, me përjashtime për familjet në nevojë. Gjashtë muajt e parë prindërit nuk paguan fare, një nxitje e qëllimshme për të inkurajuar regjistrimin dhe përshtatjen.

Për shumë nëna, çerdhja ka qenë një ndryshim jetësor. Me fëmijët e tyre në duar të sigurta, ato kanë pasur mundësi të rikthehen në tregun e punës, të ndjekin punësimin ose thjesht të gjejnë një ritëm të përditshëm që prej kohësh ishte i paarritshëm.

“Më shumë se 20 nëna kanë filluar të punojnë pasi i kanë regjistruar fëmijët e tyre këtu,” tha Bajrami.

“Sapo u hap çerdhja, interesi ishte i jashtëzakonshëm. Prindërit më thoshin: ‘Nuk mund ta menaxhojmë jetën pa këtë hapësirë. Na duhet një vend për fëmijët tanë që të mund të punojmë’,” shtoi ajo.

Ky efekt zinxhiror është i thellë. Çerdhja nuk po ndikon vetëm në mësimin dhe zhvillimin e fëmijëve, por po zgjeron edhe mundësitë për gratë dhe po forcon ekonominë familjare.

“Ka pasur një ndikim të jashtëzakonshëm, jo vetëm për shkak të lokacionit dhe madhësisë së investimit, por edhe për shkak të kushteve të shkëlqyera që ofron për akomodimin e fëmijëve. Rëndësia e saj është e jashtëzakonshme, veçanërisht në ofrimin e edukimit në fëmijërinë e hershme. Ne besojmë se duke filluar me çerdhet, do të rrisim nxënës më të vëmendshëm dhe më të zhvilluar në të ardhmen. Njëkohësisht, u jep nënave mundësinë të punojnë, duke ua lehtësuar jetën familjeve. Dhe në fund, tarifa e pjesëmarrjes është shumë e ulët, duke e bërë të qasshme për të gjithë,” tha Rasim Hasani, Drejtor i Arsimit në Lipjan.

Për fëmijët, ndryshimi është i menjëhershëm dhe i dukshëm, pasi edukatoret kujdesen për ta, i ushqejnë, i përkrahin dhe i ndihmojnë të mësojnë e të rriten.

“Kjo çerdhe ka ndryshuar gjithçka për ne si komunitet,” thotë edukatorja Selvete Bajrami.

Rreth Grantit të Performancës Komunale

Granti i Performancës Komunale është një mekanizëm financimi i bazuar në performancë, i krijuar për të shpërblyer komunat në Kosovë që demonstrojnë qeverisje të mirë, transparencë dhe ofrim efektiv të shërbimeve. Komunat që përmbushin kritere të caktuara, si menaxhimi efikas financiar, vendimmarrja gjithëpërfshirëse dhe planifikimi i investimeve kapitale, kualifikohen për fonde shtesë që mund t’i përdorin për projektet më të nevojshme për qytetarët e tyre.

Që nga lansimi i tij më shumë se një dekadë më parë, Granti i Performancës Komunale u ka mundësuar komunave të investojnë në infrastrukturë, arsim, furnizim me ujë, rrugë dhe objekte komunitare. Lipjani konsiderohet një nga komunat pioniere në shfrytëzimin e këtij granti, duke siguruar vazhdimisht fonde përmes ruajtjes së standardeve të larta të performancës.