„Ne uzimaju u obzir naše sugestije“, jedna je od izjava građanina kosovskog Srbina na pitanje o doprinosu ideja učesnika tokom javnih skupova.

Nedovoljna informisanost, slaba zainteresovanost građana za opštinu, nepotizam i nejednake mogućnosti za žene samo su neki od izazova sa kojima se susreću građani prema nalazima „Ankete o zadovoljstvu građana“.

Održiv sistem lokalne samouprave ostaje stabilan kada ga održava nekoliko osnovnih stubova koji se fokusiraju na princip transparentnosti i aktivnog učešća građana u procesima donošenja odluka vlasti.

U cilju dostizanja stava i percepcije građana Kosova o njihovoj lokalnoj upravi, DEMOS projekat je istraživao niz oblasti u vezi sa pristupom informacijama, učešćem građana, ulogom Skupštine opštine, opštinskim upravljanjem, pružanjem usluga i opštim zadovoljstvom građana radom opštine.

Građani često svoja pitanja upućuju svojim opštinama i imaju pravo da odgovore i informacije traže od svojih izabranih zvaničnika. Njihova pitanja su različitog karaktera poput: „Šta opština planira za moj kvart? Koliko je budžeta izdvojeno? Postoji li konkurs za posao? Mogu li biti korisnik subvencije?” itd.

Iako se prema anketi koju je sprovela Kosovska agencija za statistiku(KAS) ispostavilo da 96,1% domaćinstava na Kosovu ima pristup internetu, ipak se polovina ispitanika – deo gore pomenute ankete – informiše o opštinskim odlukama putem usmene komunikacije.

Brzi razvoj tehnologije stvorio je potrebu da opštine zamene tradicionalne prakse efikasnijim alatima kao što su različite mrežne platforme za masovnu komunikaciju i društvene mreže. Uprkos ovoj prilici, prema rečima građana, opštinske vlasti i dalje drže građane u mraku u pogledu njihovih odluka. Prema mišljenju učesnika fokus grupa, to se dešava jer se time plaća neformalnost, posebno u procesima zapošljavanja. „Često se dešava da se opštinske odluke ili oglasi o konkursima ne objave u pravom trenutku, a kao rezultat toga dolazi do nepotizma i pristrasnosti.“ Ova praksa ne daje svima jednak pristup informacijama, tako da isključuje neke da se pripreme za proces zapošljavanja.

Neformalnost u procesu zapošljavanja takođe je poprimila različite oblike.

Smatra se da je pronalaženje posla u opštini usko povezano sa političkim opredeljenjem.

Od jednog učesnika u fokus grupama traženo je 5 hiljada evra za posao u poreskoj upravi, dok je drugi odbijen 7 puta iako je po njemu bio najspremniji kandidat u toj oblasti.

Građani sa većinom od 64% smatraju da je političko opredeljenje najvažniji faktor kada opštine zapošljavaju. Zatim slede porodične veze (54%).

Učesnici ove studije nisu krivili samo vladu, već su i građane smatrali odgovornim za kontinuirano učešće u ovom fenomenu.

Čini se da je nestabilnost binoma opština-građani takođe zabrinjavajuća, jer 74% ispitanika nije imalo nikakvu interakciju sa svojom opštinom tokom poslednjih 12 meseci, a samo 16% njih navodi da je učestvovalo na javnim sastancima.

Građani smatraju da opština treba dati prioritet osnovnim stvarima kao što su voda za piće, zelene površine, infrastruktura i urbanističko planiranje, iako većina ili 77% nema ideju kako se raspoređuje opštinski budžet.

U pogledu pola, čini se da su stereotipi i predrasude o ulozi žena i dalje ukorenjeni u kosovskom društvu.

Prisustvo žena na visokim nivoima odlučivanja je alat koji poboljšava kvalitet doprinosa polovine društva u kreiranju korisnih i sveobuhvatnih politika za zajednicu.

Ali uprkos tome, generalno se čini da se žene ne vide kao kompetentne za obavljanje rukovodećih uloga i uloga u donošenju odluka, a čak i one koje su već na rukovodećim pozicijama ne preuzimaju punu odgovornost u donošenju važnih odluka nezavisno od uticaja muškaraca.

Čini se da je obaveza kvota za učesnike razlog zašto opštine zapošljavaju više žena, a ne njihova stručnost. Tako je barem rečeno u fokus grupi organizovanoj za potrebe ankete. Prosta većina od 54% smatra da njihova opština nudi donekle jednake mogućnosti za rukovodeće pozicije za žene, dok 24% ispitanika smatra da se ženama nudi vrlo malo jednakih mogućnosti.

Uprkos tekućim izazovima i problemima koji su istaknuti, optimizam među građanima i dalje je visok.

Oko 73% ispitanika izrazilo je optimizam da je njihova opština na putu da nakon pola decenije bude bolje mesto. Dok se 27% građana izjasnilo pesimističnim u pogledu pravca kojim je krenula njihova opština. Učesnici srpske fokus grupe, naprotiv, verovali su da će se situacija u budućnosti samo pogoršavati.

Nezadovoljni građani su istakli da uz odgovarajuću koordinaciju i saradnju između lokalnog i centralnog nivoa vlasti, njihovi čelnici dobijaju ovlašćenja da kreiraju mogućnosti zapošljavanja, što je po njima jedini korak ka dostojanstvenom životu.

„Anketu o zadovoljstvu građana“ pripremio je UBO Consulting za projekat DEMOS koji sprovodi HELVETAS Swiss Intercooperation. Nalazi i zaključci izraženi u ovom izveštaju ne predstavljaju nužno stav donatora projekta: Kancelarije EU na Kosovu, ambasada Švajcarske, Švedske i Norveške.